Beatrix wilde alleen einde slavernij herdenken, niet slachtoffers
Historicus Gert Oostindie onthult in zijn vrijdag verschenen boek 'Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander' dat koningin Beatrix eiste dat de onthulling van het Nationaal Slavernijmonument in 2002 alleen het einde van de slavernij zou markeren, en geen herdenking van slachtoffers mocht worden. Dat blijkt uit persoonlijke notities van Beatrix in het Geheim Archief van het Kabinet van de Koning, waarvoor Oostindie als enige historicus inzage kreeg.
Advertentie
Volgens het boek eiste ze: “De onthulling zal in het teken staan van de bevrijding uit slavernij – géén herdenking van slachtoffers. Dit zal in de toespraken tot uitdrukking dienen te komen.” Oostindie ziet in Beatrix’ aantekeningen “een grote huiver voor sterke emoties: ‘Geen kransleggingen – verkeerd symbool’. Ook schreef zij dat deze geschiedenis ‘zo vreselijk dramatisch [wordt] beleefd’. Enkele uren voor de onthulling noteerde zij nog: ‘Wij ernaar toe – excuses – Niet op ingegaan’.”
Beatrix maakte de aantekeningen na gesprekken met haar familie en met toenmalig minister Roger van Boxtel. Die wilde graag dat zij of haar zoon Willem-Alexander het monument zou onthullen, maar Beatrix voelde daar niets voor: “Weigeren te onthullen – valt héél verkeerd”, noteerde ze nadat Van Boxtel daarop had aangedrongen. Volgens Oostindie was ze “niet enthousiast over de vormgeving van het monument”.
Het boek is vrijdag gepubliceerd na het onderzoek dat Oostindie heeft gedaan naar het koloniale verleden van de Oranjes.
Wie is Gert Oostindie?
Gert Oostindie (1955) is een Nederlandse historicus gespecialiseerd in de koloniale geschiedenis van het Koninkrijk. Hij leidde jarenlang het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en deed voor dit boek onderzoek op initiatief van koning Willem-Alexander zelf. Het boek, dat hij schreef samen met Tristan Mostert, Erik Odegard en Bart Verheijen, telt 528 pagina’s en verscheen in oktober 2026 bij uitgeverij Boom.
Het monument en de gespannen onthulling
Het Nationaal Monument Slavernijverleden in het Amsterdamse Oosterpark werd op 1 juli 2002 onthuld, precies 139 jaar na de afschaffing van de slavernij door Nederland in Suriname en de Nederlandse Antillen. Het monument, ontworpen door de Surinaamse beeldhouwer Erwin de Vries, bestaat uit drie bronzen beelden die verleden, heden en toekomst verbeelden. Bij de onthulling werden alleen officieel genodigden toegelaten; honderden Surinaamse en Antilliaanse bezoekers werden door dranghekken op afstand gehouden. Die beslissing leidde tot woede en frustratie en wordt achteraf als een pijnlijke misser beschouwd.
Contrast met Willem-Alexander
Dat contrast met Beatrix’ opstelling maakt de onthullingen des te opmerkelijker: haar zoon Willem-Alexander bood later nadrukkelijk excuses aan voor het Nederlandse slavernijverleden en voor het extreme geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.
ANP
