College: robuust toezicht nodig bij nieuwe inlichtingenwet

UTRECHT (ANP) – Een wetsvoorstel dat inlichtingen- en veiligheidsdiensten meer ruimte geeft om gegevens te verzamelen, moet gepaard gaan met “effectieve waarborgen en robuust toezicht” om mensenrechten te beschermen, oordeelt het College voor de Rechten van de Mens. Als het aan het kabinet ligt, worden de inlichtingendiensten onder meer sneller bevoegd om informatie te verzamelen over personen en organisaties die een mogelijke dreiging vormen. Zo kunnen ze computers en smartphones hacken zonder onafhankelijke toets vooraf.

Het College werd door de ministeries die aan het wetsvoorstel werkten verzocht te adviseren over het wetsvoorstel, dat eind augustus werd gepresenteerd. Defensieminister Dilan Yeşilgöz (VVD) benadrukte dat het toezicht onder de nieuwe wet “robuust” blijft, maar het college vindt dat het voorstel “te weinig waarborgen biedt”. Ook de nieuwe toezichthouder, het College van Toetsing en Toezicht (CTT) dat zou worden ingesteld, kan volgens de mensenrechtenwaakhond de “uitbreiding van de bevoegdheden van de inlichtingendiensten niet blijven bijbenen”. Dat vindt het College een “gemiste kans”.

Volgens het College zijn inlichtingen- en veiligheidsdiensten noodzakelijk om de democratische rechtsstaat en een vrije, open samenleving te beschermen. Ook ziet het in dat hedendaagse dreigingen vragen om nieuwe bevoegdheden van de diensten, maar dat deze niet onbeperkt mogen zijn. Burgers moeten, ondanks de geheime aard van de diensten, op hen kunnen vertrouwen en “daarvoor zijn waarborgen vooraf, tijdens en na afloop van de inzet van bevoegdheden nodig”.

Staatsnoodrecht

“Robuust toezicht is geen luxe, niet iets dat je er na afloop nog even bij organiseert”, zegt Rick Lawson, voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens. “Het moet tegelijk met de bevoegdheden voor de diensten zelf worden geregeld.”

Het wetsvoorstel staat ook het staatsnoodrecht toe. Daarmee zou het toezicht op de diensten tijdelijk kunnen worden opgeschort. Het College adviseert het kabinet dit te heroverwegen. “Dat geeft risico’s op vergaande inbreuken op mensenrechten. Het College vindt dit onderdeel zwak onderbouwd.” Volgens de waakhond ontbreekt een kritische beschouwing over eventuele misbruiksrisico’s volledig in het voorstel.

ANP