KNAW: neem academische vrijheid op in de grondwet

AMSTERDAM (ANP) – Academische vrijheid moet een plek krijgen in de grondwet en de vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers moet door kennisinstellingen beter beschermd worden. Dat staat in een advies van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) aan onderwijsminister Rianne Letschert. De KNAW roept ook op tot een aanscherping van de wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

Het advies bestaat uit twee rapporten, die woensdag door de KNAW aan de minister zijn aangeboden. In het eerste rapport meldt de KNAW dat de academische vrijheid in Nederland onder druk staat. Als oorzaken worden onder meer de manier waarop onderzoek wordt gefinancierd en bemoeienis van de overheid genoemd. Ook intimidatie van wetenschappers en polarisatie binnen universiteiten en hogescholen zelf spelen een rol.

Om de academische vrijheid te beschermen, adviseert de KNAW de wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek “scherper te formuleren”. In de wet zou duidelijker naar voren moeten komen wie de academische vrijheid moet beschermen, op wie deze van toepassing is en onder welke voorwaarden beperkingen mogelijk zijn. Om de academische vrijheid minder afhankelijk te maken van politieke schommelingen, zou deze daarnaast een plek moeten krijgen in de grondwet. Tot slot zou er een landelijke gedragscode moeten komen, die kennisinstituten verder voor zichzelf kunnen uitwerken.

Meningsuiting

Het tweede rapport gaat in op de vrijheid van meningsuiting van wetenschappers. De KNAW adviseert de overheid om een “zo beperkt mogelijke rol” in te nemen bij het beschermen van de vrijheid van meningsuiting. De overheid moet daarom het zelfbestuur van kennisinstellingen respecteren en wegblijven van inmenging in onderwijs, onderzoek en andere activiteiten op de campus.

Besturen van hogescholen, universiteiten en onderzoeksinstituten moeten zorgen dat hun locaties vrij zijn voor open debat, op basis van argumenten. Ook moet er gedemonstreerd kunnen worden, zolang de vrijheid van medewerkers niet in het geding komt.

Maatschappelijk debat

De KNAW heeft ook advies voor wetenschappers die deelnemen aan het maatschappelijk debat, bijvoorbeeld in de media. De Akademie noemt het “zeer wenselijk” dat wetenschappers meedoen, maar roept hen wel op duidelijk te maken of ze op dat moment vanuit de wetenschap spreken, en wat de grenzen zijn van hun kennis.

Letschert dankte de KNAW voor de adviezen. “Samen met het veld kunnen we aan de slag”, aldus de minister die voor de kerstvakantie met een inhoudelijke reactie komt.

 

ANP