College: mensenrechten onder druk door monitoring demonstranten

UTRECHT (ANP) – De Nederlandse overheid verzamelt steeds meer informatie over demonstraties en demonstranten, constateert het College voor de Rechten van de Mens in zijn jaarlijkse rapportage. Het kan daarbij gaan om gevoelige informatie zoals politieke of religieuze overtuiging. Mensen die willen demonstreren, kunnen zich belemmerd voelen door het idee dat de overheid hen in de gaten houdt en informatie over hen en hun denkbeelden verzamelt. Door dit zogeheten chilling effect kunnen mensenrechten onder druk komen te staan, zo waarschuwt het College.

Om demonstraties te faciliteren en veilig te laten verlopen, heeft de overheid informatie nodig. Het College heeft onderzocht welke informatie overheden verzamelen rond demonstraties en welke voorstellen er liggen om nieuwe manieren van informatieverzameling toe te staan.

Bijna alle demonstraties in Nederland verlopen zonder incidenten. Toch willen politici na incidenten vaak strengere regels en meer controle, ziet het College. Politie en gemeenten kunnen dan bijvoorbeeld meekijken op sociale media, gebruiken camera’s op straat of zetten speciale teams in om informatie te verzamelen. Volgens het College ontbreekt duidelijke wetgeving over digitale controle. Te veel monitoring leidt tot wantrouwen, en volgens de rapportage staat dat op gespannen voet met mensenrechten.

Zorgelijke ontwikkeling

“Mensen moeten zich vrij voelen om op te komen voor wat zij belangrijk vinden”, zegt Rick Lawson, voorzitter van het College. “Als de overheid te veel informatie verzamelt over demonstranten, bestaat het risico dat mensen afhaken uit angst om in beeld te komen.” Lawson spreekt van een zorgelijke ontwikkeling. “Het demonstratierecht is een onmisbaar onderdeel van de democratische rechtsstaat.”

Om de democratische rechtsstaat te beschermen, roept het College bestuurders en wetgevers op om te stoppen met wat de ‘regel-reflex’ wordt genoemd. Dat is de drang om na een incident meteen nieuwe regels in te voeren en extra bevoegdheden te eisen om risico’s in de toekomst te beperken. In plaats daarvan spoort het College aan tot transparantie en vertrouwen in burgers, en de noodzaak van een duidelijk wettelijk kader dat de rechten en privacy van demonstranten waarborgt.

“Het verzamelen, bewaren en delen van persoonlijke gegevens zonder duidelijke wettelijke grondslag is op zichzelf al problematisch, maar alle maatregelen samen kunnen ertoe leiden dat inbreuken ontstaan op mensenrechten”, aldus Lawson.

ANP